مصرف خودسرانه دارو

 

مصرف دارو به عنوان یکی از مراحل درمان نقش مھمی در مداوای بیماری ایفا میکند، در حالی که استفاده خودسرانه آن نه تنھا باعث بھبودی نمیشود بلکه درمان را نیز مختل خواھد کرد. در ادامه به عوارض مصرف خود سرانه بعضی از داروھا اشاره شده است.

وقتی دارویی به طور خودسرانه مصرف شود، مواد شیمیایی موجود در آن به جایی از بدن که حساس است وارد شده و باعث عارضه و بیماری درازمدت در فرد میشود که گروھی از داروھایی که خودسرانه مصرف میشود میتواند منجر به خونریزی معده، افت فشار یا گلبولھای قرمز خون شود در حالی که بیمار از این موضوع بیخبر است.

در صورت مصرف خودسرانه داروھایی مانند مسکن ھا، بدن به آن عادت میکند و ھمچنان مایل است دوز بالاتری را دریافت کند، در حالیکه اصل بیماری ھنوز مداوا نشده است و میتواند خطرات اجتناب ناپذیری برای بیمار داشته باشد.

 

استفاده از روشھای تسکینی در قالب استفاده از داروھا در فرھنگ مصرفی مدرن:

در فرھنگ مصرفی مدرن، ھمه به دنبال حصول اھداف خود در کمترین بازه ھای زمانی ھستند ، در چنین شرایطی مردم، زمان و حوصلھ ای برای به کارگیری روشھای صحیح و بنیادی مانند تغییر سبک زندگی که مھمترین عامل بیماری زا در عصر حاضراست، را ندارند و به ھمین دلیل به روشھای تسکینی در قالب استفاده از داروھا روی می آورند و درواقع صورت مسئله را پاک میکنند.

 

فشارھای روانی در زندگی ماشینی منجر به گرایش افراد به دارو میشود:

ھمچنین سردرد، اضطراب و حساسیت ھای عصبی که در اثر فشارھای روحی زندگی مدرن بر افراد جامعه وارد میشود، گاھی منجر به گرایش افراد به دارو میگردد تا بتوانند خود را برای تحمل شرایط اجباری زندگی آماده کنند.

بر اساس آمار ١٠ درصد افرادی که به مصرف خودسرانه و غیرمنطقی دارو میپردازند عوارض شدید دارویی را تجربه میکنند و پوست، تنفس و قلب آنھا دچار مشکل میشود، از سویی مطالعات جدید نشان میدھد که مصرف زیاد استامینوفن، داروھای سرماخوردگی و قرص و اسپری ھایی که جھت رفع گرفتگی بینی استفاده میشود از علل تاثیر گذار بروز ایست قلبی بوده است.

مصرف خود سرانه مکمل ھای تغذیه ای مانند کپسول ھای مولتی ویتامین مینرال، ویتامین E ،قرص آھن و ویتامین C جوشان،قرص کلسیم و کپسول روغن ماھی (امگا٣ )رواج زیادی پیدا کرده است. بسیاری از افراد از عوارض جانبی مصرف زیاد این مواد مانند تاثیر روی جذب سایر مواد مغذی و یا تداخل با داروھایی که ھمزمان مصرف می شود و سایر عوارض جدی تر، غافل ھستند.

بروز عوارض جانبی مصرف مکمل ھای تغذیه ای در افراد، می تواند از فردی تا فرد دیگر متفاوت باشد. برخی از عوارض شایع این مکمل ھا در زیر آورده شده است. اگر ھرکدام از این علائم را در خود مشاھده کردید، بھتر است در مصرف مکمل خود تجدید نظر کنید.

عوارض مصرف مکمل ھا:

حس سوزن سوزن شدن لب ھا، زبان و پوست که می تواند از چند دقیقه تا چند ساعت ادامه یابد و خود به خود برطرف شود.

احساس ناراحتی در معده، که اغلب ناشی از خود مکمل ھا است و گاھی ھم بخاطر زمان نامناسب مصرف و یا ھمزمانی مصرف با داروی دیگر است.ممکن است این حالت وقتی ایجاد شود که مکمل را با غذای خاصی می خورید.

احساس خارش پوست که عارضه ملایمی است و اغلب بعد از مدت کوتاھی برطرف می شود.

سردرد که اغلب بعد از خوردن مکمل ھا عارض می شود.

لکه ھای قرمز روی پوست که ھمراه با خارش یا درد است.

 

برخی عوارض جدی تر عبارتند از:

علائم آنافیلاکسی : این وضعیت وقتی رخ می دھد که مکمل تغذیه ای را برای اولین بار مصرف می کنید یا ندرتا بعد از مصرف طولانی مدت رخ می دھد. با بروز این علامت سریعا با اورژانس تماس بگیرید.

علائم گیجی : که نباید نادیده گرفته شود. ممکن است این حالت بخاطر دوز بالای مکمل یا زمان نامناسب مصرف یا وجود بیماری زمینه ای باشد.

علائم شدید یا حتی مرگبار مانند: فلج،حمله قلبی و نارسایی کلیه، گرچه نادر است ولی در بعضی افراد ممکن است رخ دھد.

از میان ویتامین ھا، علائم مسمومیت بیشتر در اثر مصرف دوزھای بالای ویتامین ھای محلول در چربی رخ می دھد. زیرا این ویتامین ھا خودشان در بدن ذخیره می شوند. ۴ ویتامین محلول در چربی عبارتند از :ویتامین A ،D،E و K.

لازم است در افراد آسیب پذیر مانند زنان باردار و شیرده، کودکان و سالمندان مصرف مکمل ھای غذایی با احتیاط بیشتری ھمراه باشد.

در صورت مصرف بیش از اندازه مکمل ھا ، مقدار اضافی آن موجب افزایش وزن، اختلال در کارکرد کبد، کلیھ و حتی پوکی استخوان می شود.

 

عوارض مکمل ھا ی استروئیدی:

یکی از دلایلی که مصرف مکمل ھا موجب بروز پوکی استخوان می شود این است که مصرف پروتئین زیادی ،دفع کلسیم ادراری را افزایش می دھد و مطالعات جدید نیز نشان می دھد افزایش دفع کلسیم ممکن است در اثر افزایش جذب بیشتر کلسیم به دلیل افزایش جذب بیشتر در روده ھا دراثر حضور پروتئین ھا باشد بنابراین دفع بیشتر پروتئین را داریم و در طولانی مدت فرد در معرض پوکی استخوان قرار می گیرد.

براساس تحقیقاتی که مرکز پزشکی مایوکلینیک در کانادا بر روی این نوع مکمل ھا انجام داده نشان داده که عوارض سوئی ھم در زنان و ھم در مردان دارد از جمله عوارض جانبی آن در مردان باعث بزرگ شدن پستان ھا، ریزش مو و طاسی، تحلیل بیضه ھا، در زنان کلفت شدن صدا، بزرگ شدن اندام تناسلی و افزایش موی بدن، در ھر دو جنس باعث بروز آکنه شدید می شود ھمچنین باعث بروز مشکلات کبدی، افزایش کلسترول بد، کاھش کلسترول خوب، خشونت و رفتارھای پرخاشگرانه، انواع تومورھا و اعتیاد می شود و اگر از انواع تزریقی استروئیدھا استفاده شود خطر عفونت ھای ویروسی مثل ایدز و ھپاتیت را دارد . مکمل ھای نیروزا از دیگر مکمل ھای بدنسازی است که به عنوان محرک ھا ھستند و باعث تحریک دستگاه عصبی مرکزی شده و به ھیچ وجه مورد تایید نیست. مصرف این مکمل موجب افزایش ضربان قلب، فشار خون، مھار اشتھا، افزایش ھوشیاری و حالت تھاجمی می شود که کافئین وآمفتامین نوع رایج این دسته مکمل ھا است و مصرف آن موجب وابستگی دارویی یا اعتیاد می شود ھمچنین اختلالات قلبی عروقی، توھم، تشنج و حتی مرگ از دیگر خطرات مصرف آن است و بیشترین مرگ ورزشکاران و بدنسازان در اثر مصرف این دسته داروھای محرک است.

 

عوارض جانبی آنتی بیوتیکھا:

عمدتاً شامل ناراحتی ھای ملایم گوارشی ، تھوع ، اسھال یا مدفوع نرم است. بعضی آنتی بیوتیک ھا ممکن است باعث حساسیت به نور آفتاب شوند.

درصورت داشتن عوارض زیر با پزشک تماس بگیرید:

استفراغ ، اسھال آبکی شدید، دردھای شکمی شدید، پلاکھای سفید بر روی زبان ، وجود ترشح یا خارش واژن ( ناحیه تناسلی خانمھا)

 

واکنش ھای حساسیتی:

بعضی افراد به بعضی گروھھای آنتی بیوتیک ھا (عمدتاً گروه پنی سیلین ھا) حساسیت دارند ، در این صورت پزشک در صورت آگاھی، آنتی بیوتیک آن گروه را تجویز نخواھد کرد.

علائم حساسیت شامل جوشھای ریز قرمز ، خارش ، کھیر ، ورم لب ، صورت و زبان و موارد شدیدتر مثل سختی در تنفس و کاھش فشار خون می باشد.

 

در خانم ھا ، علاوه بر موارد فوق باید به نکات زیر توجه شود :

ممکن است مصرف آنتی بیوتیک منجر به عفونت قارچی واژن شود ، علت این مساله این است که در اثر مصرف این داروھا ، باکتریھای معمول که در واژن زندگی می کنند ، کشته میشوند و در نتیجه قارچ بسرعت رشد میکند. علائم ، شامل یکی یا بیشتر از این حالتھاست: خارش ، سوزش ، درد در زمان نزدیکی و ترشحات واژن

آنتی بیوتیک ممکن است باعث شود تاثیر قرصھای خوراکی جلوگیری از بارداری کم شود ، چه بسا در طول دوره درمان با آنتی بیوتیک استفاده ازروشھای دیگر ضد بارداری لازم باشد که در این موارد باید از داروساز یا پزشک مشاوره بگیرید.

درخانم ھای باردار ، بعضی آنتی بیوتیک ھا میتوانند از جفت عبور کنند و به جنین صدمه وارد کند.

 

عوارض جانبی داروھای اعصاب:

قطع ناگھانی این داروھا توسط بیمار به طور خودسرانه، می تواند موجب تشدید عوارض جانبی و یا حتی برگشت افسردگی شود.

بھتر است بر طبق تجویز پزشک تان، مقدار دارو را یا کم کنید و یا دارو را تغییر دھید.

از گفتن عوارض جانبی این داروھا با پزشک خود رودرواسی نکنید.

اگر شما مشکلات جنسی دارید، بھ پزشک خود بگویید، ممکن است پزشک داروی شما را عوض کند.

اگر شما احساس خستگی دارید، داروھا را ١ تا ٢ ساعت قبل از خواب مصرف کنید.

اگر این داروھا موجب بی خوابی می شوند، داروھا را صبح مصرف کنید.

بسیاری از عوارض جانبی، بعد از چندین ھفته از بین خواھند رفت.

راه ھایی برای کنترل کردن این عوارض وجود دارد. برای مثال مصرف کردن این دارو ھمراه با غذا، از تھوع جلوگیری می کند .

 

پیگیری بیماری

از آنجایی که برگشت بیماری بسیار شایع است، پیگیری بیماری نیز امر مھمی می باشد.

اگر علائم برگشت کند؛ پزشک ممکن است مقدار دارو را کم و یا زیاد کند و یا حتی دارو را عوض نماید.

درباره تغییرات عمده زندگی خود مانند: از دست دادن شغل، باردار شدن و یا بھبودی یک بیماری دیگر، با پزشک مشورت کنید.

ھنگامی که مصرف داروھای اعصاب و خواب آور به طور ناگھانی قطع گردد، ممکن است باعث عوارض ترک مصرف نظیر تھوّع، سردرد و سرگیجه شود.